Wat is een besturingssysteem of operating system?

Het besturingssysteem is het hoofdprogramma dat geïnstalleerd staat op je computer of smartphone. Regelmatig kom je ook de Engelse benaming “operating system” tegen of wordt het als “O.S.” afgekort. Bekende besturingssystemen voor op de computer zijn Microsoft Windows en macOS van Apple (vroeger OS X genoemd). De meeste smartphones hebben Android of iOS als operating system draaien.

In dit hoofdstuk leer je:

  • De voornaamste besturingssystemen van computers en mobiele apparaten.
  • Het nut van een besturingssysteem.
  • Je besturingssysteem onderhouden met updates.


Besturingssystemen voor laptop en desktop

Het besturingssysteem dat je gebruikt op je computer is grotendeels afhankelijk van het type computer je bezit. We bespreken hieronder de voornaamste computerbesturingssystemen: Microsoft Windows, macOS, Linux en Chrome OS.

Microsoft Windows

De meeste desktopcomputers of laptops hebben een Microsoft Windows-versie als besturingssysteem geïnstalleerd staan. De meest recente versie is Windows 10. Indien je nog een oudere versie hebt, bv. Windows 7 of 8, raadt Microsoft aan om dit te updaten.

Logo Windows 10

Logo Windows 10

Wil je weten welke versie van Windows je hebt, gebruik dan deze link van Microsoft.

Populariteit van Windows

Windows is enorm populair omdat het bij de meeste computers standaard wordt meegeleverd. Windows werkt in vergelijking met sommige andere besturingssystemen dan ook op nagenoeg alle computers ongeacht het merk (bv. Acer, Lenovo, HP, Toshiba, …) of type van de computer.

Waarom de naam “Microsoft”?

Microsoft, afgekort M.S., is het bedrijf dat het besturingssysteem Windows heeft ontwikkeld. We kennen Microsoft ook van onder andere de programma’s Microsoft Word, PowerPoint en Excel. De grote baas van Microsoft is de bekende en steenrijke Bill Gates.

Bill Gates, de bedrijfsleider van Microsoft.

Bill Gates, de bedrijfsleider van Microsoft.

Kostprijs Windows

Wanneer je een nieuwe computer aanschaft, zit Windows meestal standaard bijgeleverd. De prijs van Windows zit dan verwerkt in de prijs die je hebt betaald voor je computer.
Indien je Windows toch afzonderlijk moet kopen, vind je online de prijzen op bv. de website van Microsoft zelf.

Windows 32-bit of 64-bit versie?

Afhankelijk van je computer zal je een 32-bit of 64-bit versie van Windows hebben draaien. Dit heeft te maken met je type processor en hoe deze werkt met het werkgeheugen. Bij het installeren van programma’s is dit soms belangrijk om te weten. Wil je weten welke versie jij hebt of wil je hier meer informatie over, bekijk dan volgende pagina.

macOS

MacOS (ook nog soms OS X of OS 10 genoemd) is het besturingssysteem voor de Apple-systemen zoals de MacBook en de iMac. Bij de aankoop van zo een Apple-systeem staat het standaard geïnstalleerd.

Ook macOS heeft meerdere versies. De nieuwste versie heeft “macOS Sierra“.

Het besturingssysteem “OS X El Capitan" geïnstalleerd op een Apple-systeem.

Het besturingssysteem “macOS El Capitan” geïnstalleerd op een Apple-systeem.

Veiliger?

Het klopt dat er minder malware (kwaadaardige software zoals virussen) is voor de Apple-systemen die macOS gebruiken. Een van de belangrijkste redenen hiervoor is dat malware meestal geschreven wordt om een zo groot mogelijk doelpubliek te hebben. Vermits Windows nog steeds veel meer gebruikt wordt, wordt hoofdzakelijk hiervoor malware geschreven.

Het is ook bij macOS, net zoals voor alle andere besturingssystemen, steeds aan te raden om een virusscanner te installeren op je systeem. Het internet is namelijk niet altijd zo’n veilige plaats.

Programma’s voor macOS

Een programma dat geïnstalleerd kan worden op een Windows-computer is niet zomaar te installeren op macOS. Dit zorgt ervoor dat sommige programma’s niet te gebruiken zijn op een Apple-systeem. Voor de meeste programma’s bestaat er echter ook een macOS-versie. Sommige ontwikkelaars kiezen er zelfs voor om hun programma enkel voor macOS op de markt te brengen. Deze programma’s kan je dan net zoals bij de iPhone of de iPad via de App store aankopen.

Linux

Linux is een open-source besturingssysteem. Dit wil zeggen dat iedereen mee kan helpen aan de ontwikkeling van de code. Op basis van de code van Linux worden er varianten van Linux aangemaakt zoals Ubuntu, CentOS en OpenSuse.

Tux, de mascotte en logo van Linux.

Tux, de mascotte en logo van Linux.

Gratis Windows?

Doordat de meeste versies van Linux gratis zijn en net zoals Windows op bijna alle systemen kan geïnstalleerd worden, zou je dit bijna de gratis versie van Windows kunnen noemen. Er zijn echter grote verschillen waardoor iedereen toch zijn favoriet heeft. Een nadeel van Linux is dat er heel wat (vaak commerciële) programma’s niet werken op Linux zoals bv. Microsoft Office. Dit probleem hoeft echter niet altijd groot te zijn vermits er van vele programma’s een gratis alternatief bestaat zoals bv. LibreOffice.

Chrome OS

Chrome OS is het besturingssysteem van Google gebruikt op een Chromebook en Chromebox. Chrome OS onderscheidt zich van de anderen doordat het uitermate gebruik maakt van the cloud. De programma’s en bestanden die je gebruikt staan online. Hierdoor moet je niet zelf nog programma’s installeren of updaten en worden al je bestanden automatisch geback-upt. Ook ben je op die manier minder afhankelijk van je apparaat vermits je met je Google-account overal op kan aanmelden en zo over al je gegevens beschikt.

Chrome OS - Bureaublad

Chrome OS – Het besturingssysteem van een chromebook en chromebox.

Wil je meer info over “the cloud”? Bezoek dan volgende pagina: Programma’s en bestanden in the cloud.

Besturingssystemen voor mobiele apparaten

Op een nieuwe tablet of smartphone staat het besturingssysteem zo goed als altijd bij aankoop geïnstalleerd. De bekendste operating systems voor deze devices zijn Android, iOS en Windows 10. Al deze besturingssystemen krijgen ook regelmatig updates welke je best installeert.

Android

Android is grotendeels ontwikkeld door Google. Vermits Android open-source is, kunnen ontwikkelaars naar eigen voorkeur varianten maken. Hierdoor maken de meeste fabrikanten gebruik van Android. Heb je geen iPhone, dan is de kans heel groot dat je Android gebruikt.

Wil je op je Android-apparaat een applicatie installeren, dan doe je dit via Google Play. De app’s die geschreven zijn voor Android kan je niet installeren op een iPhone. Andersom telt uiteraard hetzelfde. De meeste ontwikkelaars zorgen er ook bij smartphones voor dat ze voor beide besturingssystemen een aparte versie hebben. Deze is daarom niet altijd helemaal hetzelfde.

Android op een smartphone.

Android op een smartphone.

iOS

Alle mobiele apparaten van Apple zoals de iPhone en iPad hebben iOS als besturingssysteem. Applicaties kunnen geïnstalleerd worden via de App Store.

iOS op de iPhone

Het besturingssysteem iOS op de iPhone.

Windows 10

Ook Microsoft heeft met Windows 10 een mobiele versie van Windows. Voorheen heette dit Windows Phone. Via de Windows Store kan je app’s toevoegen aan je apparaat.

Windows 10 op mobiele apparaten

Windows 10 op mobiele apparaten

Waarvoor dient het besturingssysteem?

Het besturingssysteem is het hoofdprogramma en dient als een soort laag tussen de hardware van je apparaat en de gebruiker. Zonder het besturingssysteem zouden we niet in staat zijn gebruik te maken van alle hardware die ons apparaat bezit. Ook beheert en regelt het besturingssysteem alles wat een applicatie al dan niet kan uitvoeren.

Een voorbeeld:
Je opent een applicatie zoals Google Maps op je smartphone via de knop “Google Maps” die wordt weergegeven op je scherm dankzij het besturingssysteem. Automatisch zal het besturingssysteem er voor zorgen dat Google Maps geopend en geladen wordt in het werkgeheugen zodat dit programma kan uitgevoerd worden. Wanneer Google Maps je huidige locatie wil weergeven, zal dit aan het besturingssysteem vragen naar de coördinaten. Deze zal dan de GPS in je smartphone activeren om zo uiteindelijk de juiste positie door te geven aan Google Maps.

Rechten geven aan een app

Omdat we niet willen dat elke app zomaar weet wat waar je je ergens bevindt, wie je contacten zijn of zonder te vragen je camera kan bedienen, moet de ontwikkelaar van een app toestemming vragen aan het besturingssysteem. Het besturingssysteem vraagt op zijn beurt aan de gebruiker (aan jou) of je de app het recht geeft om bv. de camera te gebruiken, je contactlijst uit te lezen, de GPS-functie te gebruiken, enzovoort. Wees hier niet te vrijgevig mee, voor je het weet ben je jouw hele privacy kwijt!

Programma’s of app’s installeren

Dankzij het besturingssysteem kunnen we nieuwe applicaties toevoegen aan het apparaat. Deze programma’s zijn altijd besturingssysteem gebonden. Wanneer we een programma willen installeren, moeten we er dus op letten of dit compatibel is met het besturingssysteem. Een programma dat niet compatibel is met het besturingssysteem kunnen we niet installeren. Vele programma’s hebben verschillende versies zodat er voor elk besturingssysteem een passende versie is.

Compatibiliteit bij programma's

De mediaspeler VLC biedt verscheidene versies aan zodat het compatibel is met de verschillende besturingssystemen.

Bestanden beheren via een bestandsmanager of bestandsbrowser

Je besturingssysteem zorgt er eveneens voor dankzij de grafische interface (weergave) dat we bestanden netjes kunnen ordenen in mappen en submappen. Op die manier vinden wij alle bestanden eenvoudig terug, ongeacht waar ze juist op de harde schijf zijn bewaard.

Updates voor je smartphone of computer

Voor elk besturingssysteem komt er regelmatig een update uit. Soms wil dit zeggen dat er een volledig nieuwe versie op de markt komt, bv. van Windows 8.1 naar Windows 10. Veelal is zo’n update echter een minimale wijziging die je als gebruiker niet zal merken. Het is echter sterk aan te raden deze updates zo snel mogelijk uit te voeren. Op die manier blijft je systeem beter beschermd tegen malware en zal je systeem nieuwere technologieën beter ondersteunen.

Hetzelfde geldt trouwens voor app’s of programma’s op je smartphone of computer. Indien hier een update van beschikbaar is, voer je dit best zo snel mogelijk uit. De kans is groot dat het om een beveiligingsupdate gaat.

Update van besturingssysteem

Het besturingssysteem Windows vraagt om een update uit te voeren.

Een update voor iOS op een iPhone.

Een update voor iOS op een iPhone.

Leerkracht informatica?

Mis niets van onze nieuwe oefeningen, video’s en veel meer dankzij de nieuwsbrief en onze Facebook-pagina!

Stel je vraag!

Iets niet gevonden op onze website? Heb je hulp nodig? Wij helpen je graag verder.